Μαρία Παπαδημητρίου

Χώρος: 
ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ 6

Η λεκάνη της Μεσογείου υπήρξε ανέκαθεν μεταναστευτικό σταυροδρόμι. Σήμερα, τα κυρίως μεταναστευτικά ρεύματα στην περιοχή έχουν βορειοδυτική κατεύθυνση, κινούμενα από την Ασία και την Αφρική προς τις νότιες ακτές της Ευρώπης. Οι ταξιδιώτες κινούνται υπογείως και αόρατα –τόσο γιατί πρέπει εκ των πραγμάτων να κρύβονται όσο και γιατί, μεταφορικά, είναι αόρατοι για τους πολιτικούς θεσμούς. Η καλλιτέχνις Μαρία Παπαδημητρίου διερευνά το ζήτημα των ταξιδιωτών και των προσφύγων-χωρίς-χαρτιά, που υποχρεώνονται να καταφύγουν σε αυτές τις μορφές αφάνειας και αορατότητας [...].

Με αφετηρία αυτό το πλαίσιο της ανωνυμίας, η Παπαδημητρίου υπερβαίνει τα εξωτερικά γνωρίσματα και επικεντρώνεται στην αναπαράσταση της ψυχοσύνθεσης του ταξιδιώτη –και κυρίως στην άυλη, πανανθρώπινη υπόστασή του. Τα βάζα από φυσητό γυαλί Μουράνο, γερά, λαμπερά και διάφανα, εκπροσωπούν την έδρα της νοητικής και συναισθηματικής δύναμης των ταξιδιωτών. Κάθε κομμάτι είναι μοναδικό ως προς το σχήμα του, παραπέμποντας στην καθολικότητα της ύπαρξης, η οποία όμως μετασχηματίζεται και αλλάζει από τις προσωπικές ιστορίες του κάθε ατόμου. Κάθε κομμάτι είναι ανεκτίμητο, διότι είναι αναντικατάστατο. Τα θραύσματα του γυαλιού παραπέμπουν στην ευθραυστότητα του υλικού, παρουσιάζοντας τη θάλασσα της Παπαδημητρίου σαν ένα ψηφιδωτό χαμένων ιστοριών [...].

Την απόλυτη αντίθεση με τα θραύσματα του γυαλιού Μουράνο εκπροσωπεί η άκαμπτη δύναμη του μεταλλικού σκάφους, με τον αυστηρό, αλουμινένιο σκελετό και τη συμπαγή μορφή του να εκπροσωπούν την απειλή της δύναμης και της ισχύος που απαντάται στα εξουσιαστικά δίκτυα που διέπουν τη ζωή του ανθρώπου. Αυτό το apparatus είναι το σύνολο των σχέσεων στις οποίες οφείλονται η ένταξη ή ο αποκλεισμός του ατόμου από το κράτος δικαίου1. Στο έργο της Παπαδημητρίου, η ανθρώπινη ζωή αποκλείεται από το apparatus, καθώς ο ταξιδιώτης-χωρίς-χαρτιά, όπως και ο πρόσφυγας, εντάσσεται στην κατηγορία του μη-πολίτη και υποχρεώνεται στην ανωνυμία του καθεστώτος του απάτριδος.2 Ο αποκλεισμός από την κρατική υπόσταση και το κράτος δικαίου εκπροσωπείται από αυτά τα σώματα, που αποτελούν το σύγχρονο αντίστοιχο του φυγά –ενός ανθρώπου που έχει αποστερηθεί το δικαίωμα στη ζωή και ο οποίος οδηγείται εξόριστος σε αναπόδραστο θάνατο. Απογυμνώνοντας τους ανθρώπους που απεικονίζει και παρουσιάζοντάς τους γυμνούς, με μόνη την ουσία της ύπαρξής τους, η Παπαδημητρίου αποκαλύπτει την κοινή ουσία που μοιράζονται όλοι άνθρωποι, μια πανανθρώπινη ιδιότητα που κατοχυρώνει την καθολική ισότητα και αναδεικνύει τη δυνατότητα της κατοχύρωσής της [...].

 

Μαρία Χαλκιά, ιστορικός τέχνης, Αθήνα (απόσπασμα από το Of dreams and reality – a crossroad of faith: an installation by Maria Papadimitriou).

1Το όνομα «apparatus» αποτελεί δάνειο από το έργο του Giorgio Agamben «What is an apparatus?» Stanford University Press, 2009.

2“We are Refugees”, Symposium. 1995, No. 49(2),

Summer, 114-119.

Βιογραφικό: 

γεν. 1957, Αθήνα, Ελλάδα

Ζει και εργάζεται στην Αθήνα και τον Βόλο. Σπούδασε καλές τέχνες στην École Nationale Supérieure des Beaux Arts στο Παρίσι. Διδάσκει στο Τμήμα Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας από το 2000, και έχει ιδρύσει τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Προσωρινό Αυτόνομο Μουσείο για Όλους – T.A.M.A. (Temporay Autonomous Museum for All) στην Ελλάδα. Έχει λάβει μέρος σε σημαντικές ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό: [mac] Musée d’art contemporain, Μασσαλία (2012) • SESC Pinheiors, Σάο Πάολο (2012) • Royal Academy of Arts, Λονδίνο (2011) • Schloss Trautenfels, Αυστρία (2010) • Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη (2007) • Pavillion of Contemporary Art, Μιλάνο (2006) • Olivetti Foundation, Ρώμη (2004) • Espacio Uno – Εθνικό Μουσείο Τέχνης Βασίλισσα Σοφία, Μαδρίτη (2004) • Manifesta 4, Φρανκφούρτη (2002) • Atheneum Museum of Architecture and Design, Σικάγο (2001). Συμμετείχε σε διάφορες μπιενάλε όπως στην Bienal de Arquitectura, Arte Paisaje de Canarias, στις Μπιενάλε του Σάο Πάολο και της Λυών, στη Μεσογειακή Μπιενάλε της Χάιφα, μεταξύ άλλων. Το 2003 κέρδισε το βραβείο του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ.

 

Έργα: 
ANTI-APPARATUS, 2011 MURANO GLASS, BOAT