Η μεσογειακή εμπειρία: Η Μεσόγειος ως χωροταξικό παράδειγμα διακίνησης ιδεών και λόγου. Μια εισαγωγή
Το θέμα της «Μεσογείου» έχει απασχολήσει ερευνητικά τους μεγαλύτερους ιστορικούς του 20ού αιώνα. Η πρόθεσή μας, στην έκθεση του ΜΜΣΤ, δεν είναι να γυρίσουμε στα βήματα του Braudel, ούτε να αναρωτηθούμε πάνω στη σύνθεση μιας πολιτιστικής πραγματικότητας η οποία συνιστά την αρχή του ιστορικού κόσμου στα όρια της Ευρώπης, της Ασία και της Αφρική. Η πρόθεσή μας βασίζεται σε μια διαίσθηση και όχι σε μια ανάλυση. Αυτό που ονομάζουμε μεσογειακή εμπειρία αφορά πρόσωπα και πράγματα που δεν έχουν άμεση σχέση με τη γεωγραφική και ιστορική Μεσόγειο. Στο πλαίσιο της ιστορίας των μορφών, οι αναπαραστάσεις, οι προσλαμβάνουσες και οι νοοτροπίες μιας κοινωνίας καθώς και οι πρακτικές που πηγάζουν από αυτές, συγκροτούν σήμερα ένα σημαντικό κεφάλαιο της ιστορικής μελέτης που αναφέρεται στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Σπάνια όμως οι καλλιτεχνικές πρακτικές και οι εξειδικευμένες εκφράσεις τους μελετώνται σε σχέση με τις νοοτροπίες της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Ακόμα σπανιότερα, η ιστορία της τέχνης αποδέχεται πως οι καλλιτέχνες, από τον Gustave Courbet και μετά, προέρχονται από/ή συμμετέχουν στην καθημερινή ζωή και πως το έργο τους ορμάται και στοχεύει στην περιρρέουσα πραγματικότητα.
Η μεσογειακή εμπειρία στην έκθεση έχει να κάνει με μια σειρά από σχέσεις και συσχετισμούς που πριν ακόμα δώσουν βάση σε δόκιμες πρακτικές αποτελούν στιγμές ή σημεία, διάρκειες ή διαδρομές, περάσματα ή διανομές, όρια φυσικά ή όρια συμβατικά που επιτρέπουν να σκεφτεί κανείς και να αναγνωρίσει διαφορετικού είδους μορφές. Η μεσογειακή εμπειρία είναι μια συλλογή από εντυπώσεις και βιώματα της καθημερινής ζωής και επιτρέπουν να φανταστούμε πως για πολλών ειδών χειρονομίες και πρακτικές δεν χρειάζεται
να ανατρέξει κανείς σε μεταφυσικές κατηγορίες.
Στην έκθεση «Η μεσογειακή εμπειρία: Η Μεσόγειος ως χωροταξικό παράδειγμα διακίνησης ιδεών και λόγου. Μια εισαγωγή» παρουσιάζονται περισσότερα από 140 έργα σύγχρονης τέχνης μεταξύ των οποίων των Mario Merz, Pier Paolo Calzolari, Alighiero Boetti, Michelangelo Pistoletto, Giulio Paolini, Θόδωρου, Τάκη, Στάθη Λογοθέτη, Βλάση Κανιάρη, Νίκου Κεσσανλή, Δανιήλ, Κωνσταντίνου Ξενάκη, αλλά και «μη μεσογειακών» καλλιτεχνών που βρήκαν πραγματικά τον τρόπο να μετατρέψουν την ποιητική τους μέσα από αυτό που ονομάζουμε μεσογειακή εμπειρία όπως οι Richard Long, Edward Kienholz, Jean Tinguely, Richard Hamilton, Daniel Buren, Joseph Kosuth, Lawrence Weiner, Silvie και Chérif Defraoui, Marina Abramović κ.ά. Την εμπειρία συμπληρώνει μια σειρά νεότερων καλλιτεχνών που από τη δεκαετία του 1980 και μετά αντί να στραφούν στον εκλεκτισμό του μεταμοντέρνου, ήρθαν αντιμέτωποι με άλλου είδους βιώματα της καθημερινής ζωής (π.χ. Mike Kelly, Franz West, Martin Kippenberger, Tadashi Kawamata, Matt Mullican, Juan Muñoz, Remo Salvadori) ενώ δεν λείπουν χαρακτηριστικοί έλληνες καλλιτέχνες όπως οι Ρένα Παπασπύρου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Δημήτρης Αληθεινός, Διοχάντη, Γιώργος Λαζόγκας και σε συνέχεια οι Θανάσης Τότσικας, Γιώργος Χατζημιχάλης, Νίκος Ναυρίδης, Γιώργος Χαρβαλιάς, Μαρία Παπαδημητρίου, Πάνος Χαραλάμπους, Νίκος Χαραλαμπίδης, Μίλτος Μανέτας κ.ά.
Για να κλείσουμε αυτό το σύντομο σκιαγράφημα της έκθεσης, θα χρησιμοποιήσουμε το παράδειγμα του Richard Long: Όταν ο Richard Long κατέβηκε από το ποτάμι του Avon στο Bristol μέχρι το Amalfi στην Ιταλία για τη συνάντηση Arte povera - Azioni povere το 1968, φτάνοντας, το έργο που κάνει, η πράξη, η azione povera, είναι να φορέσει τη φανέλα της σχολής του, του Saint Martin’s College και να κατέβει στην πόλη δίνοντας το χέρι του στους ανθρώπους που συναντά. Μετατρέπει με αυτή του τη δράση την αστική αγγλική χειρονομία ενός gentleman’s agreement σε μια μεσογειακή πρακτική αναγνώρισης του άλλου πέρα από οποιαδήποτε συνθήκη ή όρο. Ο «άλλος είναι ο άλλος», μια ταυτολογία της ετερότητας, που δεν συνιστά ιδιαιτερότητα με τη φολκλορική έννοια, αλλά εξειδίκευση μιας πρακτικής που ανατρέπει κάθε στατική χρήση της χειρονομίας, μπερδεύει τα είδη και μεταθέτει το όριο κάθε ερμηνευτικής συνήθειας. Η χειραψία σφραγίζει την πράξη του να ανοίγεις μια σχέση συναντώντας αυτό που δεν ξέρεις (το έτερο) και όχι κατοχυρώνοντας αυτό που ξέρεις ή τη συμφωνία που κλείνεις (το ίδιον).
Από τέτοιες εμπειρίες ορμώμενοι, συνεχίζουμε ερμηνευτικά την πρώτη αυτή προσπάθεια αναγνώρισης μιας μεσογειακής εμπειρίας ως υπόθεση εργασίας που μέσα από την έκθεση επιτρέπει να αντιληφθούμε καλύτερα τη σύσταση ενός φυσικού και νοητικού χώρου σχέσεων και συσχετισμών συγκεντρώνοντας έργα τέχνης μέσα από τα οποία αναγνωρίζουμε, ταξινομούμε, μεταδίδουμε και αναπαράγουμε άλλου είδους πρακτικές και τρόπους που οι καλλιτέχνες μπορούν να σκέφτονται τη σχέση τους με το έργο τους και με τον κόσμο.
 
Ντένης Ζαχαρόπουλος

 

Χώρος: 
ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
Info: 
18.09.2013 - 31.12.2013
Εγνατίας 154 (ΔΕΘ – HELEXPO)
Κυ 11:00-15:00, Τρ-Πεμ-Σαβ 10:00-18:00,
Τε 10:00-22:00, Παρ 10:00-19:00
Τ: +30 2310 240002, 2310 240403, 2310 251928
 
Επιμέλεια: Ντένης Ζαχαρόπουλος
Βοηθοί επιμελητή: Αλέξιος Παπαζαχαρίας, Μάρω Ψύρρα

 

Έργα: 
NIKOS ALEXIOU, MOUNT ATHOS, PENCIL ON PAPER, COURTESY OF ITYS FOUNDATION, ATHENS
NIKOS ALEXIOU, MOUNT ATHOS, PENCIL ON PAPER, COURTESY OF ITYS FOUNDATION, ATHENS
JUAN MUÑOZ, UNTITLED (MAN LOOKING FROM BALCONY), PENCIL ON PAPER, COURTESY OF BERNIER/ELIADES GALLERY, ATHENS.
PINO PASCALI, BOAT SINKING, 1960, FABRIC AND WOOD, PERMANENT COLLECTION OF MACEDONIAN MUSEUM OF CONTEMPORARY ART- ALEXANDER IOLAS DONATION.
JIMMIE DURHAM, SCULPTURE IN THREE PARTS, 2003, MARBLE AND SILICONE, PERMANENT COLLECTION OF MACEDONIAN MUSEUM OF CONTEMPORARY ART- V. BATAGIANNI CONCESSION.