H συλλογή Κωστάκη και η Ρωσική Πρωτοπορία. 100 χρόνια από τη γέννηση του συλλέκτη.
Η έκθεση «Η συλλογή Κωστάκη και η Ρωσική Πρωτοπορία. 100 χρόνια από τη γέννηση του συλλέκτη» είναι αφιερωμένη στον συλλέκτη Γιώργο Κωστάκη, τον σημαντικότερο συλλέκτη ρωσικής πρωτοπορίας στον κόσμο, ο οποίος γεννήθηκε στη Μόσχα το 1913 και πέθανε στην Αθήνα το 1990.
Ο πατέρας του συλλέκτη ήταν έμπορος από τη Ζάκυνθο και είχε εγκατασταθεί οικογενειακώς στη Μόσχα. Έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη ρωσική πρωτεύουσα και εργάστηκε ως οδηγός στην ελληνική πρεσβεία μέχρι το 1940. Όταν η ελληνική πρεσβεία λόγω του πολέμου έκλεισε, ο Γ. Κωστάκης συνέχισε να εργάζεται στην καναδική πρεσβεία. Στα πλαίσια των επαγγελματικών του καθηκόντων συνόδευε ξένους διπλωμάτες στις επισκέψεις τους σε παλαιοπωλεία και οίκους τέχνης. Χωρίς να έχει ιδιαίτερη καλλιτεχνική παιδεία και επαφή με τη μοντέρνα τέχνη, προικισμένος όμως με ένα σπάνιο ένστικτο, εντυπωσιάστηκε όταν αντίκρισε το 1946 ένα πίνακα της Όλγας Ροζάνοβα. Από τότε άρχισε να ενδιαφέρεται για τη ρωσική πειραματική τέχνη των αρχών του 20ού αιώνα. Ήρθε σε επαφή με τις οικογένειες και τον στενό κύκλο των καλλιτεχνών καθώς και με όσους καλλιτέχνες βρίσκονταν ακόμη στη ζωή και για τρεις τουλάχιστον δεκαετίες συγκέντρωνε
μεθοδικά έργα «ρωσικής πρωτοπορίας» δημιουργώντας μια περίφημη συλλογή η οποία διέσωσε από την καταστροφή και τη λήθη αυτό το εξαιρετικά σημαντικό τμήμα της ευρωπαϊκής τέχνης του 20ού αιώνα. Σε πολλές περιπτώσεις αντιμετώπισε ιδιαίτερες δυσκολίες διότι το σταλινικό καθεστώς είχε θέσει σε απαγόρευση τα έργα της ρωσικής πρωτοπορίας, επιβάλλοντας στην τέχνη το δόγμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Ο ίδιος πίστευε ότι η παραγνώριση της τέχνης της «ρωσικής πρωτοπορίας» ήταν ένα τραγικό λάθος και ότι «οι άνθρωποι θα την χρειάζονταν και θα την εκτιμούσαν κάποια μέρα». Το 1977 ο Κωστάκης έφυγε από τη Μόσχα και εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα αφήνοντας στην Πινακοθήκη Τρετιακόφ ένα σημαντικό μέρος της συλλογής του. Η συλλογή Κωστάκη στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης απαρτίζεται από 1277 έργα τέχνης (πίνακες ζωγραφικής, σχέδια, κατασκευές, κεραμικά κ.ά.) σημαντικών καλλιτεχνών της ρωσικής πρωτοπορίας, όπως οι Κ. Μαλέβιτς, Λ. Ποπόβα, Β. Τάτλιν, Α. Ρότσενκο, Ι. Κλιουν, Γ. Κλούτσις, Σ. Νικρίτιν, Ο. Ροζάνοβα, Β. Στεπάνοβα, Ν. Ουνταλτσόβα, Μ. Ματιούσιν, Π. Φιλόνοφ και πολλών άλλων. Η συλλογή είναι αντιπροσωπευτική όλων των ρευμάτων και των τάσεων της ρωσικής πρωτοπορίας, μιας από τις πιο ρηξικέλευθες και ενδιαφέρουσες περιόδους της παγκόσμιας τέχνης που άνθισε στη Ρωσία στις τρεις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Πρόκειται για τη σημαντικότερη
συλλογή έργων ρωσικής πρωτοπορίας (1900-1930) που βρίσκεται σήμερα εκτός Ρωσίας και έχει μεγάλη κινητικότητα σε εκθέσεις στην Ευρώπη και την Αμερική.
Το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης γιορτάζει το επετειακό έτος της γέννησης του Γιώργου Κωστάκη με μια διευρυμένη έκθεση της συλλογής, η οποία αναπτύσσεται σε όλους τους ορόφους του ΚΜΣΤ στη Μονή Λαζαριστών. Πρόκειται για μια παρουσίαση μεγάλου μέρους της συλλογής και του αρχείου Κωστάκη με έργα που ακολουθούν το βλέμμα και την μέθοδο του συλλέκτη και ξεδιπλώνουν την ιστορία της συλλογής του. Η έκθεση αναπτύσσεται σε τρία μέρη. Το πρώτο μέρος αποτελεί μια περιήγηση στα βασικά κινήματα της ρωσικής πρωτοπορίας από τον ύστερο συμβολισμό των αρχών του 20ού αιώνα στον κυβουφουτουρισμό, τον σουπρεματισμό, την οργανική τέχνη και τον κονστρουκτιβισμό και καταλήγει στην περίοδο της επιστροφής των καλλιτεχνών στην παραστατική τέχνη στη δεκαετία του 1930, λίγο πριν από την επιβολή του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Το δεύτερο μέρος παρουσιάζει τις επιλογές και την συλλεκτική μέθοδο του ίδιου του Γιώργου Κωστάκη μέσα από μικρές μονογραφικές παρουσιάσεις καλλιτεχνών που εκπροσωπούνται με μεγάλη πληρότητα στη συλλογή και έτσι τονίζονται οι επιμέρους ενότητες της ίδιας της συλλογής. Η ενότητα συνοδεύεται από αυτοβιογραφικά κείμενα του Γιώργου Κωστάκη τα οποία μαρτυρούν το συλλεκτικό του πάθος αλλά και τις ποικίλες εμπειρίες και περιπέτειες που έζησε στην προσπάθειά του να συγκεντρώσει τόσα σημαντικά
έργα ρωσικής πρωτοπορίας.
Το τρίτο μέρος της έκθεσης παρουσιάζει τμήματα αρχειακού υλικού, καθώς και προσωπικά αντικείμενα του ίδιου του συλλέκτη, τα βιβλία επισκεπτών στο διαμέρισμά του στη Μόσχα και φωτογραφίες του ίδιου του διαμερίσματος, το οποίο λειτουργούσε ως ένα άτυπο μουσείο μοντέρνας τέχνης στη ρωσική πρωτεύουσα στις δεκαετίες 1960 και 1970. Στο αρχείο παρουσιάζεται έντυπο υλικό, φωτογραφίες, αφίσες καθώς και εκπαιδευτικό υλικό από τις σχολές τεχνών και τα εικαστικά εργαστήρια της εποχής της ρωσικής πρωτοπορίας. Το υλικό θα ανανεωθεί από τον Σεπτέμβριο έως τον Ιανουάριο, έτσι ώστε να υπάρχει η δυνατότητα παρουσίασης περισσότερων έργων κατά τη διάρκεια της έκθεσης.
Η έκθεση πλαισιώνεται από οργανωμένες ξεναγήσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, ομιλίες, μουσικές εκδηλώσεις, βιβλιοπαρουσιάσεις και δύο κύκλους μαθημάτων με θέμα τη ρωσική πρωτοπορία. Επιπλέον, η έκθεση αποτελεί και πεδίο διαλόγου για ορισμένους καλλιτέχνες που συμμετέχουν στην 4η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης.
 
Μαρία Τσαντσάνογλου
Χώρος: 
ΚΡΑΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
Info: 
05.04.2013 - 31.01.2014
Κολοκοτρώνη 21, Μονή Λαζαριστών
Τρ-Κυ 10:00-18:00 / Δευτέρα κλειστά
Τ: +30 2310 589141 & 143
 
Επιμέλεια: Μαρία Τσαντσάνογλου, Αγγελική Χαριστού

 

Έργα: 
KAZIMIR MALEVICH PORTRAIT 1910 OIL ON CARDBOARD CARTIER-BRESSON
LIUBOV POPOVA SPACE-FORCE CONSTRUCTION 1921 OIL AND WOOD DUST ON WOOD
GUSTAV KLUCIS POSTCARD ADVERTISING SPARTAKIADA 1928 PRINT
CARTIER-BRESSON GEORGE COSTAKIS IN HIS MOSCOW APARTMENT, MID 1970S. PHOTO BY HENRI CARTIER-BRESSON
GEORGE COSTAKIS IN HIS MOSCOW APARTMENT, 1974 PHOTO BY IGOR PAL’MIN
IVAN KLIUN SUPREMATISM: THREE COLOUR COMPOSITION CA. 1917 OIL ON PAPER